Wat we weten uit onderzoek - Wat ervaren vrouwen in de praktijk - Waar schiet beleid tekort

Veiligheid van vrouwen waarom staat het zo weinig op de agenda?
Nederland wordt vaak gezien als een veilig land. Daardoor ontstaat gemakkelijk de indruk dat de voorzieningen voor vrouwen voldoende zijn geregeld. Maar veiligheid gaat niet alleen over criminaliteitscijfers. Het gaat ook over de vraag of vrouwen zich veilig voelen, of ze ergens terecht kunnen, of hulp toegankelijk is en of hun ervaringen serieus worden genomen.

Veel vormen van onveiligheid zijn bovendien grotendeels onzichtbaar
Denk hierbij aan:

• online intimidatie
• straatintimidatie
• stalking
• psychisch geweld
• dwingende controle (dwang en controle binnen relaties)
• seksuele intimidatie
• seksueel geweld
• huiselijk geweld.

Deze vormen van geweld spelen zich vaak af buiten het zicht van beleidsmakers en worden bovendien relatief weinig gemeld. Uit de meest recente cijfers blijkt dat vrouwen aanzienlijk vaker slachtoffer zijn van seksueel grensoverschrijdend gedrag dan mannen. 16% bij vrouwen tegenover 7% bij mannen. Jongeren lopen daarbij het grootste risico.

Waarom denken veel mannen dat het "wel goed geregeld" is?
Dat heeft verschillende oorzaken.

1. Mannen ervaren de openbare ruimte anders 
Veel mannen denken niet na over zaken waar vrouwen dagelijks rekening mee houden. Over welke route ze naar huis nemen of ze alleen kunnen sporten of ze een onbekende kunnen aanspreken, hoe ze reageren op ongewenste aandacht of welke foto's ze online delen en of ze hun locatie delen met vrienden als ze uitgaan.
Voor veel vrouwen zijn dit géén uitzonderingen maar dagelijkse afwegingen.

2. Veiligheid wordt vaak bekeken vanuit criminaliteit
Politiek en beleid kijken vaak naar aangiftes, meldingen en geregistreerde incidenten. Maar veel vrouwen doen geen aangifte omdat:

• ze denken dat het niet ernstig genoeg is
• ze verwachten niet serieus genomen te worden
• ze bang zijn voor de gevolgen
• ze niet weten waar ze terecht kunnen.

Daardoor ontstaat een vertekend beeld van de werkelijkheid.

3. Er wordt vaak gedacht in oplossingen voor vrouwen in plaats van voor daders.
Een bekend voorbeeld is het advies dat vrouwen een zelfverdedigingscursus of vechtsport zouden moeten volgen. Dat kan vrouwen zeker meer zelfvertrouwen geven, maar het voorkomt geen geweld.

De kernvraag blijft
Waarom leggen we de verantwoordelijkheid bij vrouwen om zich te verdedigen en niet bij mannen om grensoverschrijdend gedrag niet te vertonen? 

De blinde vlek, meisjes en jonge vrouwen
De vergeten groep. 

Veel jongerenvoorzieningen zijn formeel toegankelijk voor iedereen, maar in de praktijk voelen meisjes zich daar vaak niet veilig of welkom. Vaak worden deze locaties gedomineerd door jongens. In veel gemeenten ontbreken specifieke ontmoetingsplekken voor meiden. Laagdrempelige inloopvoorzieningen,
plekken waar vragen over relaties, seksuele veiligheid, online intimidatie of grensoverschrijdend gedrag in een veilige setting besproken kunnen worden en vrouwelijke rolmodellen en mentoren.

Daardoor vallen veel meisjes tussen wal en schip. Ze zoeken hulp pas wanneer problemen ernstig zijn geworden, terwijl preventie veel eerder zou moeten beginnen. Een netwerk van regionale meidenhuizen of meidenpunten zou daarin een belangrijke rol kunnen spelen. 
Denk hierbij aan:

• veilige ontmoetingsplekken
• vertrouwenspersonen
• preventieprogramma's
• mentale ondersteuning
• digitale veiligheid door tijdige informatievoorziening (onderwijs)
• weerbaarheid
• programma’s gericht op jongens (onderwijs)
• maatschappelijke participatie. 

Neem jonge meiden mee in de oplossing
Participatie en zeggenschap. Geef meisjes de ruimte om hun stem te laten horen, mee te denken over onderwerpen die hen raken en actief deel te nemen aan hun gemeenschap. Door betrokkenheid, eigenaarschap en positieve rolmodellen ontwikkelen zij meer zelfvertrouwen, sociale verbondenheid en veerkracht.

Online onveiligheid krijgt nog minder aandacht
Voor veel jonge vrouwen loopt online en offline onveiligheid in elkaar over.

Voorbeelden zijn ongewenste berichten, seksuele intimidatie, stalking via sociale media, ongewenste verspreiding van foto's, doxing, deepfake, bedreigingen en haatreacties. Onderzoek laat zien dat vrouwen online intimidatie gemiddeld als schadelijker ervaren dan mannen en vaker behoefte hebben aan actieve bescherming en handhaving.
Toch zijn er relatief weinig lokale initiatieven die specifiek gericht zijn op digitale veiligheid van vrouwen.

Wat kost dit de samenleving? 
Geweld tegen vrouwen heeft niet alleen een menselijke prijs, maar ook een economische.
De gevolgen zijn onder meer ziekteverzuim, psychische zorg, jeugdzorg, politie-inzet, juridische procedures, uitval op de arbeidsmarkt, verlies van economische zelfstandigheid en langdurige gezondheidsproblemen.
Uit CBS-onderzoek blijkt dat ruim 870.000 mensen in Nederland in één jaar slachtoffer waren van psychisch geweld in huiselijke kring. Vrouwen worden daarbij vaker geconfronteerd met vernedering, intimidatie en controlerend gedrag. Daarnaast was in 2024 ongeveer 10% van de vrouwen slachtoffer van huiselijk geweld. Bij seksueel grensoverschrijdend gedrag ligt dat op 16%. De maatschappelijke kosten van geweld lopen landelijk in de miljarden euro's per jaar wanneer zorg, uitkeringen, verlies aan arbeidsparticipatie en justitiële kosten worden meegerekend.

Waarom zou Limburg dit juist nu moeten agenderen?
Limburg kent een sterke sociale infrastructuur, maar ook vergrijzing, oplopende personeelstekorten, druk op zorg en welzijn en toenemende mentale gezondheidsproblemen.
Elke vrouw die door onveiligheid uitvalt op haar werk, thuis of in de samenleving heeft gevolgen voor gezinnen, werkgevers, vrijwilligerswerk en lokale gemeenschappen. Daarom zou veiligheid van vrouwen geen nicheonderwerp moeten zijn, maar een economisch, sociaal en maatschappelijk vraagstuk.

Wat is er concreet nodig?

1. Veiligheid van vrouwen expliciet op de politieke agenda zetten.
2. Regionale monitoren ontwikkelen voor veiligheid van vrouwen en meisjes.
3. Structurele aandacht voor online veiligheid.
4. Investeren in preventie in plaats van alleen crisisopvang.
5. Veilige meidenhuizen of meidenpunten in Noord-, Midden- en Zuid-Limburg.
6. Meer vrouwelijke vertrouwenspersonen en rolmodellen.
7. Betere samenwerking tussen onderwijs, welzijn, gemeenten en vrouwenorganisaties.
8. Meer onderzoek naar de specifieke ervaringen van vrouwen in Limburg.
9. Structurele financiering voor initiatieven die door en voor vrouwen worden georganiseerd.
10. Mannen actief betrekken bij de oplossing, omdat geweld tegen vrouwen uiteindelijk niet kan worden opgelost zonder gedragsverandering bij mannen.

De belangrijkste boodschap 
Het probleem is niet dat er niets gebeurt. Het probleem is dat veel voorzieningen zijn ingericht vanuit een algemeen perspectief, terwijl vrouwen en meisjes specifieke vormen van onveiligheid ervaren. Zolang die ervaringen niet centraal staan in beleid, blijft de kloof bestaan tussen wat op papier geregeld is en wat vrouwen daadwerkelijk nodig hebben. De vraag is niet of Limburg voorzieningen heeft. De vraag is of vrouwen zich daardoor werkelijk veiliger voelen en weten waar ze terecht kunnen voordat problemen escaleren.

NOTE
Zolang de grondrechten van de helft van de bevolking wordt aangetast omdat ze door angst of intimidatie hun gedrag moeten aanpassen of niet vrij kunnen participeren in de maatschappij, worden vrouwen belemmerd in hun democratische vrijheden. 
Cijfers tonen aan dat een aanzienlijk deel van de vrouwen zich onveilig voelt op straat of in het openbaar. Wanneer angst dicteert waar en wanneer je kunt reizen, werken of uitgaan, is er geen sprake van echte gelijke rechten en vrijheid. 
Iedereen heeft het recht op veiligheid en lichamelijke integriteit. Geweld en intimidatie tegen vrouwen vormen een inbreuk op deze basisrechten, wat het een directe democratische en juridische kwestie maakt. 
Zolang vrouwen stelselmatig worden geconfronteerd met onveiligheid en online of fysieke intimidatie, is de drempel om deel te nemen aan het maatschappelijk of politieke debat onevenhoog. Dit heeft een directe weerslag op de diversiteit en representativiteit van onze democratie. 
Om structurele verandering te realiseren is een brede maatschappelijke en politieke aanpak nodig.

Ik ben tevreden met dit artikel!